Ο ΞΕΝΟΦΩΝ δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2022 με σκοπό να λάβει άδεια λειτουργίας από το υπουργείο Πολιτισμού, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 2121/1993, ως Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ) και με τον τρόπο αυτό να ενοποιήσει και να ισχυροποιήσει όλους τους δημοσιογράφους στην Ελλάδα, αλλά και τους ανταποκριτές στο εξωτερικό, για τη διεκδίκηση και την είσπραξη των πνευματικών τους δικαιωμάτων. Αποτελεί πρωτοβουλία της ΕΣΗΕΑ και των δημοσιογραφικών ενώσεων (ΕΣΠΗΤ, ΕΣΗΕΜ-Θ, ΕΣΗΕΠΗΝ, ΕΣΗΕΘΣτΕ-Ε) οι οποίες στηρίζουν τη λειτουργία και την εδραίωσή του.

Σύμφωνα με το καταστατικό του ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ, μέλη μπορούν να γίνουν δημοσιογράφοι με αποδεδειγμένη επαγγελματική ενασχόληση σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς και ενημερωτικές ιστοσελίδες, αλλά και συγγραφείς, δικαιούχοι άλλων έργων του λόγου.

Ο ΞΕΝΟΦΩΝ είναι μη κερδοσκοπικός αστικός συνεταιρισμός, ανήκει στα μέλη του, επαγγελματίες δημοσιογράφους, και διοικείται από αυτά. Όπως κάθε συνεταιρισμός διοικείται από τη Γενική Συνέλευση των μελών του, η οποία εκλέγει το Διοικητικό Συμβούλιο και το Εποπτικό Συμβούλιο, όπως ορίζεται στο καταστατικό του Οργανισμού και εγκρίνει τους βασικούς κανόνες λειτουργίας, όπως το Αμοιβολόγιο και ο Κανονισμός Διανομής.

Σκοπός του ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ είναι η συλλογική διαχείριση και η προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων των δημοσιογράφων/δημιουργών έργων του λόγου, καθώς και των δικαιοδόχων τους. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και την ελληνική νομοθεσία, τα δικαιώματα αυτά είναι δικαιώματα που -για νομικούς, αλλά και πρακτικούς λόγους- δεν μπορούν να τα διαχειριστούν ατομικά οι δικαιούχοι δημιουργοί και γι’ αυτό προκρίνεται η συλλογική διαχείρισή τους. Η λειτουργία των ΟΣΔ διέπεται από αυστηρή νομοθεσία, προκειμένου να διασφαλίζονται η διαφάνεια, η δικαιοσύνη στη διανομή και η αποτελεσματικότητά τους  στη διαχείριση της πνευματικής ιδιοκτησίας των μελών τους.

Κεντρικός στόχος του ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ είναι να προετοιμάσει και να οδηγήσει δυναμικά τον κλάδο στο ριζικά νέο τοπίο που διαμορφώνει η Οδηγία για την πνευματική ιδιοκτησία στην ενιαία ψηφιακή αγορά. Σημαντικό μέρος του συνολικού όγκου περιεχομένου στο διαδίκτυο είναι ενημερωτικό και παράγεται από επαγγελματίες δημοσιογράφους οι οποίοι, ως δημιουργοί έργων του λόγου, δικαιούνται αποζημίωσης από τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, αλλά και δίκαιο μερίδιο από το νέο συγγενικό δικαίωμα των εκδοτών Τύπου.